Lampen & armaturen

Een armatuur is de lamp mét zijn behuizing, lens en optiek. Welke je kiest bepaalt of je een scherpe cirkel krijgt of een zachte wash, of je een gobo kunt projecteren en of je hem kunt bewegen. Dit is je gereedschapskist.

Hoe je armaturen indeelt

Er zijn drie vragen die alles bepalen:

1. Harde of zachte rand? Een lens met scherpstelmogelijkheid geeft een harde, definieerbare rand (profiel). Zonder scherpe optiek krijg je een zachte overgang (wash).
2. Vaste of beweegbare bundel? Conventioneel hangt vast; een moving head kan pannen, tilten, kleuren en zoomen op afstand.
3. Wat is de lichtbron? Halogeen (warm, dimt prachtig), ontladingslamp (fel, niet dimbaar zonder mechanische dimmer) of led (koel, kleur instelbaar, zuinig).

PAR en led-par

PAR staat voor Parabolic Aluminized Reflector: bij het klassieke type zit de reflector en de lens in de lamp zelf ingebakken. De behuizing is niet veel meer dan een blik met een lamphouder. Simpel, goedkoop, robuust — en daarom overal.

De bundelvorm van een klassieke PAR-lamp bepaal je met het lampnummer, en de bundel is ovaal — je kunt hem draaien door de lamp in de houder te draaien.

Led-par

De moderne vervanger. Een matrix van leds in RGB, RGBW, RGBA of RGBAL+UV. Voordelen: kleur zonder gels, weinig stroom, koud, lange levensduur. Nadelen: kleurmenging kan onrustig zijn (gekleurde schaduwranden), en goedkope modellen dimmen schokkerig en flikkeren op camera.

Fresnel en PC

Een fresnel heeft een lens met ringen erin (bedacht door Augustin Fresnel voor vuurtorens). Die lens bundelt het licht maar geeft een zachte, uitgevloeide rand. Doordat je de lamp naar voren en naar achteren kunt schuiven, regel je de bundelgrootte tussen ongeveer 12° (spot) en 60° (flood).

Een PC (Plano Convex, ook wel “prismalens”) werkt hetzelfde maar heeft een gladde lens met een licht gestructureerd oppervlak: de rand is iets scherper dan bij een fresnel maar nog steeds zacht.

Bij beide gebruik je barndoors (kleppen) om het licht grof af te snijden — bijvoorbeeld om het van het achterdoek of van de eerste rij publiek af te houden.

Profielspot

De profielspot (Engels: ellipsoidal, in de VS ook Leko of Source Four) is het precisiegereedschap van de theaterbelichter. Hij heeft:

• Twee lenzen waarmee je de bundel scherp of onscherp kunt stellen — van een mesharde rand tot een zachte overgang.
• Vier shutters (messen) waarmee je de bundel recht kunt afsnijden. Zo lijn je precies langs een decorstuk of een deurpost.
• Een gobosleuf voor het projecteren van vormen en patronen.
• Een irissleuf om de bundel rond te verkleinen.

De bundelhoek van een profiel

Profielen bestaan in vaste hoeken (bijvoorbeeld 19°, 26°, 36°, 50°) of als zoomprofiel (bijvoorbeeld 15–30°). De hoek kies je op basis van de worplengte: hoe verder de lamp van het doel, hoe smaller de hoek moet zijn om dezelfde vlek te krijgen.

Flood, cyclorama en blinder

Moving heads

Een moving head is een armatuur met motoren voor pan (horizontaal draaien, vaak 540°) en tilt (verticaal kantelen, vaak 270°), plus allerlei bestuurbare functies. Er zijn twee bouwvormen:

Drie families

Wat zit er in een moving head?

Volgspot

Een volgspot (followspot) is een handbediende, zeer felle profielachtige lamp waarmee een operator een artiest volgt. Kenmerken: iris, kleurwisselaar (boomerang), douser (om zacht te dimmen) en een lange worp. Bediening gaat via de volgspotcue in de showcall: “spot 1, pick up zangeres, half body, iris tight”.

Moderne alternatieven zijn remote followspot-systemen: een moving head die door een operator op afstand met een joystick of via een trackingsysteem wordt gestuurd.

Strobe, laser en effect

Accessoires

Welke lamp voor welke klus